سه شنبه 4 مهر 1396 - 05 محرم 1439
 

مقدمه
اهمیت سلامتی از جنبه فردی و اجتماعی به قدری واضح است که نیازمند دلیل آوری نیست. وجود انسانهای سالم وکارآمد هم زمینه ساز توسعه و بهگشت جامعه است و هم نتیجه و پیامد آن می­باشد. جمعیت سالم می‌تواند توسعه بیشتر را موجب شود و هزینه‌های کمتری را تحمیل کند. ارتقاء سلامت از ارکان مهم پيشرفت جوامع مي‌باشد و توسعه سلامت به عنوان يكي از مباني توسعه پايدار معرفي شده است و بدون توجه به ابعاد مختلف سلامت و تعیین‌‌كننده‌هاي سلامت، دسترسی به توسعه‌ای پایدار و موزون ناممکن خواهد بود. به این دلیل مدیران جوامع مختلف می­کوشند عوامل زمینه ساز سلامتی را شناسایی کرده و با اثرگذاری بر آن کیفیت زندگی شهروندان و سرمایه انسانی جامعه را ارتقاء بخشند.


سبک زندگی و سلامت سالمندان
سلامت افراد از عوامل مختلفی تأثیر می­پذیرد. با آغاز قرن 19، به موازات تغییر در علل مرگ و میر و شیوع بیماری‌های مزمن و روان‌تنی (سایکوسوماتیک)، نقش رفتار و سبک زندگی بر سلامت مورد توجه قرار گرفت. سبك زندگي عامل موثری در سلامت و بيماري افراد می­باشد. در صورت انتخاب سبك زندگي مناسب، سلامت افراد ارتقاء یافته و میزان مرگ و میر به صورت چشمگیری کاهش خواهد یافت. سبک زندگی عبارت است از؛ مجموع الگوهای رفتاری سالم که مبتنی بر انتخاب‌هایی هستند که مردم آنها را در چارچوب فرصت‌ها و شانس‌های زندگی خود، از منابع قابل‌دسترس خود انتخاب می‌کنند.
شواهد نشان مي‌دهد که بين سبك زندگي و سلامت عمومي همبستگي وجود دارد. امروزه بسياري از مشكلات سلامتي خصوصاً در كشورهاي توسعه يافته مربوط به سبك زندگي می­باشد. هامبورگ و همكاران (1982) برآورد كرده‌اند كه ممكن است حدود 50 درصد از مرگ‌هاي نابهنگام در كشورهاي غربي ناشي از سبك زندگي باشد. بسیاری از بیماری­های مزمن و از جمله بیماری­های مربوط به دوره سالمندی از شیوه زندگی و عادات فرد تأثیر می­پذیرند. اتخاذ سبک زندگی سالم حتی در سال­های آخر عمر می­تواند امید به زندگی را افزایش و بیماری و معلولیت و هزینه­های مراقبت را کاهش دهد. سبک زندگی سالم (Healthy Lifestyle)
روشی از زندگی است که سبب تأمین، حفظ و ارتقاء سلامت و رفاه فرد می­گردد.
با توجه به نقش انکار ناپذیر سبک زندگی در ارتقاء سلامت سالمندان و کاهش بيماری­ها و ناتوانی­های آنان، جهت آکاهی بخشی در مورد نقش سبک زندگی بر سلامت و بیماری سالمندان به بحث درباره ابعاد و مولفه­های مختلف سبک زندگی و ارتباط هر یک بر سلامت سالمندان می­پردازیم.
سبك زندگي سالم مولفه‌هاي مختلفي را شامل مي‌شود که از آن جمله عبارتند از: - رعایت اصول تغذیه صحیح - رعایت بهداشت خواب - تحرک لازم در طول شبانه روز - عدم استعمال دخانیات - انجام معاینه­های دوره­ای منظم - برخورداری از سلامت روان و - مشارکت فرد سالمند در فعالیت­های اجتماعی و در کنار خانواده.


تغذيه
تغذیه از جمله عوامل موثر بر سلامت و بیماری افراد می­باشد. نقش رژيم غذايي در سلامتي و بيماري به خوبي شناخته شده است. رژيم غذايي خوب و مناسب براي ارتقاي سلامتي و رفاه از ضروريات است. كمبود مواد غذايي و تنوع آن موجب بروز بيماري‌هاي ناشي از سوءتغذيه مي‌شود. زياده‌روي نيز كه شكلي از سوءتغذيه است، در بروز بيماري‌هاي قلبي- عروقي، ديابت، سرطان، بيماريهاي چشمي، چاقي و مراقبت‌هاي دندان سهيم است. برآورد شده است كه در امريكا، عوامل تغذيه‌اي دليل 60 درصد از سرطان‌ها در زنان و 40 درصد از سرطان‌ها در مردان هستند. مصرف بي‌رويه نمك در برنامه غذايي، منجر به فشار خون بالا و بيماري‌هاي قلبي مي‌شود. به علاوه ميزان چربي و كلسترول غذايي بالا موجب تصلب‌شرايين و در نهايت بيماري‌هاي قلبي- عروقي مي‌شود.


اهميت تغذيه در دوره سالمندي
نوع تغذيه در دورة سالمندي بسيار مهم است؛ زيرا:
(1) اضافه وزن، فشار خون بالا، چربي خون بالا و قند خون بالا از مشكلات شايعي هستند كه تغذية صحيح يكي از راه­هاي كنترل آنها است.

در صورت رعایت نکردن تغذیه صحیح، ميزان ابتلا به بيماري­هايي مانند سكتة قلبي و مغزي و سرطان­ها بيشتر مي­شود. در صورتیکه با يك برنامة غذايي صحيح، مي­توان خطر ابتلا به اين بيماري­ها را كاهش داد.
توجه به چند مثال می­تواند نقش تغذیه را در سلامت و بیماری مشخص­تر سازد؛
*  
مصرف كمتر چربي، ميزان ابتلا به سرطان روده، پانكراس و پروستات را كم مي­كند.
* مصرف كمتر روغن­هاي جامد و نمك، باعث كاهش فشار خون و كلسترول شده و خطر ابتلا به بيماري­هاي قلبي و عروقي را كمتر مي­كند.
*  
مصرف يك يا دو وعده در روز از ميوه­ها و سبزي­هاي تازه، خطر بيماري قلبي را 30 درصد كمتــر مي­كند.
* كاهش كلستـــرول خون به ميزان 10 درصد، خطر ابتلا به بيماري قلبي را 30 درصد كمتر مي­كند.
* كاهش فشار خون به اندازة 6 ميلي متر جيوه، خطر سكتة مغزي را 40 درصد و خطر سكته قلبي را 15 درصد كاهش مي­دهد.

(2) بـا افزايش سن، تودة عضلاني و سوخت و ساز بدن كاهش مي­يابد، مصرف غذا كمتر شده و همچنين تغييــراتي در بدن ايجاد مي­شود كه احتمال سوء تغذيه را بيشتر مي­كند، از جمله:
-          آنزيم­هاي گوارشي و اسيد معده كاهش يافته و ظرفيت هضم و جذب غذا، كمتر مي­شود. ابتلا به بيماري­هاي مزمن، تغيير در احساس طعم، مزه و بو، كاهش ترشح بزاق، كاهش ظرفيت هضم، عدم تحرك، واكنش متقابل غذا و داروهاي مصرفي، نگراني­هاي روحي و تنهايي، همگي مي­توانند اشتها را كم كنند.
-          كاهش قدرت خريد، دشواري تهية مواد غذايي از بازار و يا نداشتن مهارت كافي براي پختن غــذا مي­تواند باعث شود كه غذاي كافي و كاملي به بدن نرسد.
-          مشكلات دنداني باعث مي­شود كه غذاهاي نرم انتخاب شده و برخي از مواد غذايي مورد نياز بدن، مانند سبزي­ها و ميوه­هاي خام از غذاي روزانه حذف شوند.
پس براي مقابله با اين مشكلات به يك برنامة غذايي مناسب نياز داريم.
منتظر مطالب بعدی ما باشید.


منابع مورد استفاده:
·         اسحاقی، سیدرضا و فرج­زادگان، زیبا و بابک، آناهیتا (1388)، «طراحی پرسشنامه سنجش سبک زندگی در سالمندان»، فصلنامه پایش، سال نهم، شماره اول، زمستان 1388

·         بابک، آناهیتا و داوری، سهیلا و عقدک، پژمان و پیرحاجی، امید (1390)، «ارزیابی سبک زندگی سالمندان استان اصفهان»، مجله دانشکده پزشکی اصفهان، دوره 29، شماره 149، هفته اول مهر ماه 1390

·         پارك، جی.ای و پارک.ک(1382)، درسنامه طب پيشگيري و پزشكي اجتماعي جلد دوم، ترجمه رفائي‌شيرپاك، خسرو، چاپ اول، انتشارات ايليا تهران

·         پوررضا، ابوالقاسم و خبیری نعمتی، رقیه (1385)، «اقتصاد بهداشت و سالمندی»، مجله سالمندی ایران، سال اول، شماره دوم، زمستان 1385

·         كورتيس، آنتوني‌جي(1385)، روانشناسي سلامت، ترجمه شهناز محمدي، چاپ اول، نشر ويرايش تهران

·         مجد، مینا و عظیمی، مهین سادات؛ «شیوه زندگی سالم در دوره سالمندی1 تغذیه و ورزش»، اداره سلامت سالمندان وزارت بهداشت درمان و آموزش پزشکی

·         ويلكينسون، ريچارد و مارموت، مايكل(1383)، تعيين كننده‌هاي اجتماعي سلامت، حقايق مسلم، ترجمه زارع، محمد و زهراوي، فرحناز چاپ اول، انتشارات سيمين دخت تهران

·         C.Cockerham, William (2007) "Social Causes of Health and Disease", London, polity Press

·         Cockerham, William C. The Sociology of Health Behavior and Health Lifestyle, London: Prentic Hall College (2000)